Báo chí trước sức ép thời công nghệ số

(TCT online) - Báo chí cách mạng Việt Nam, khởi đầu từ báo Thanh Niên ra đời ngày 21/6/1925 do lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc sáng lập, đến nay đã trải qua chặng đường 95 năm xây dựng và phát triển rất đáng tự hào. Dù vậy, trước sự phát triển của công nghệ, đặc biệt là truyền thông xã hội đang tạo ra nhiều sức ép, buộc các cơ quan báo chí và những người làm báo phải tự đổi mới để bắt kịp xu hướng chung.

Theo đánh giá của các chuyên gia, sự phát triển mạnh mẽ của truyền thông xã hội đã ảnh hưởng lớn đến hoạt động cơ của các quan báo chí, thậm chí làm đảo lộn và thay đổi phương thức truyền thông hiện nay. Bằng chứng là, qua khảo sát của Công ty Appota (Công ty công nghệ giải trí Việt Nam) cho thấy, hiện có tới 95% người Việt sử dụng smartphone truy cập Internet để vào mạng xã hội. Kế đó là dùng để chơi game với 82,1%; xem video 80,6%; tìm kiếm thông tin 67,3%; đọc tin tức 62,2% và đọc, gửi email là 42,3%. Thậm chí, một số người lớn tuổi ở khu vực nông thôn khi tiếp cận với smartphone cũng cài các ứng dụng của Facebook, chat để trao đổi thông tin. Facebook cũng là mạng xã hội có nhiều người dùng nhất tại Việt Nam, với 51%, tương ứng khoảng 35 triệu người dùng (chiếm 70% số người dùng Internet). Ngoài ra, các ứng dụng nhắn tin và gọi điện trên Internet cũng được người Việt ưa chuộng, trong đó Facebook Messenger chiếm 37%, kế sau là Zalo 30%, Skype 21%, Viber 18%... Điều này cho thấy, internet đã trở thành phương tiện truyền thông rất quan trọng, thậm chí đang từng bước lấn át các phương tiện thông tin truyền thống, đặc biệt là với báo, tạp chí in...
Theo dự báo, đến 2021 sẽ có khoảng hơn 3 tỷ người sử dụng mạng xã hội trên toàn cầu. Còn ở Việt Nam sẽ có 57,43% cư dân sử dụng Facebook, 12,81% xem kênh YouTube và con số này sẽ còn tiếp tục gia tăng. Như vậy, thực tế đang chứng minh sự phát triển mạnh mẽ của các loại hình thông tin trên mạng internet, nhất là truyền thông xã hội, khi đó trở thành kênh tìm kiếm thông tin phổ biến đối với cộng đồng. Chính sự phát triển của các thiết bị di động, cũng như các mạng xã hội đang buộc các cơ quan báo chí phải định hình lại hoạt động của mình. 
Chia sẻ về vấn đề này, các chuyên gia nhận định, xu hướng chung của hầu hết các tờ báo trên thế giới đều quay lại đầu tư nội dung, tìm kiếm độc giả. Đó là điều tất yếu. Đây là chiến lược đầu tư mà chúng ta nên suy nghĩ, bởi một tờ báo khi có 2-3 triệu độc giả trung thành sẽ đem lại nguồn doanh thu đáng kể và vững vàng. Tuy nhiên, ở Việt Nam phương án này được đánh giá là bất khả thi. Lý do là bởi, vấn nạn ăn cắp bản quyền vẫn chưa được kiểm soát cộng thêm thói quen đọc báo miễn phí của người Việt đã ăn sâu vào tiềm thức... , trong khi doanh thu báo chí trong nước vẫn phụ thuộc phần nhiều vào quảng cáo. Nhưng, việc bảo trợ truyền thông cũng giống như con dao 2 lưỡi với cả DN và báo chí. Nếu tòa soạn hợp tác với tâm thế DN là người trả tiền và phải đăng tải theo ý kiến của họ, thì vô hình chung sẽ đánh mất uy tín với bạn đọc mà đây là vấn đề đầu tiên mỗi cơ quan báo chí cần theo đuổi. 
Không chỉ có vậy, ngay cả khi trông chờ vào quảng cáo cũng rất khó khăn, vì trong nhiều năm qua, doanh thu quảng cáo trên báo in sụt giảm nghiêm trọng, truyền hình cũng đang gặp nhiều khó khăn, còn quảng cáo trên phát thanh vốn ít ỏi từ lâu. Người ta đặt nhiều kỳ vọng vào báo điện tử, nhưng thực tế cho thấy, nguồn thu quảng cáo từ nền tảng kỹ thuật số cho dù tăng lên, thì vẫn không thể bù đắp phần mất đi từ báo in. Đặc biệt, tình hình còn tệ hơn khi quảng cáo hiển thị (display ads) không được ưa chuộng, bởi ngày càng nhiều người sử dụng các ứng dụng chặn quảng cáo trên website và phiên bản di động. Điều này buộc các nhà xuất bản tin quốc tế phải tìm kiếm nhiều nguồn thu khác, cả liên quan đến báo chí lẫn những hoạt động phi báo chí. 
Một khó khăn nữa mà các cơ quan báo chí cũng phải tính tới là bên cạnh sự phát triển của các trang điện tử, thì xu hướng thông tin trực tuyến cũng đã và đang tác động không nhỏ tới hoạt động báo chí. Điều này được thể hiện rõ qua dịch Covid- 19 vừa qua. Theo các chuyên gia, dù báo chí đang ở tuyến đầu chống dịch, song dịch Covid-19 thực sự là giọt nước tràn ly, khiến bài toán kinh tế báo chí không hề dễ giải với những tòa soạn báo hiện nay. Báo in giảm phát hành, báo điện tử mặc dù có lượng người đọc tăng vọt, nhưng quảng cáo vẫn giảm, vì DN khó khăn, các hợp đồng truyền thông đã ký bị đình lại, dẫn đến nguồn thu giảm mạnh.
 Bàn luận về vấn đề này, TS Trần Bá Dung, Trưởng ban Nghiệp vụ Hội Nhà báo Việt Nam cho rằng, đại dịch Covid-19 đã tạo ra tác động tiêu cực lớn chưa từng thấy từ trước đến nay. Không chỉ đơn thuần như những lần khó khăn trước đây khi chỉ tập chung vào mặt kinh tế, thì hiện nay còn nan giải ở cả vấn đề đầu vào và đầu ra, từ sản xuất cho đến tiêu thụ sản phẩm báo chí, khiến một số đơn vị đã phải đình bản tạm thời. Không chỉ báo in, các thể loại khác như báo hình, báo nói, báo điện tử cũng đều chịu chung tác động. Mặc dù sụt giảm, thậm chí không có doanh thu, nhưng các tòa soạn vẫn phải trả lương, nhuận bút cho lực lượng nhân sự tác nghiệp liên tục mỗi ngày. Đây thực sự đang là bài toán nan giải của rất nhiều người đứng đầu các cơ quan báo chí.
Từ thực tiễn trên, nhiều chuyên gia khuyến nghị, ngoài việc nâng cao chất lượng và tìm ra mô hình kinh doanh phù hợp, thì việc tạo dựng thói quen đọc báo trả tiền cho người đọc trực tuyến cũng là một trong những xu thế cần được xem xét. Tuy nhiên, để làm được điều này (nhất là trong bối cảnh Việt Nam không có báo chí tư nhân) thì trước hết báo chí phải “sống”, tức phải tạo được nguồn thu song hành với cải thiện chất lượng. Đây là điều không dễ, vì thế rất cần có chính sách bền vững về tài chính để các cơ quan báo chí hoạt động, trong đó có thể sử dụng cơ chế đặt hàng của các cơ quan nhà nước với báo chí. Dịch Covid-19 vừa qua đã làm lộ ra rõ điểm yếu của kinh tế báo chí, song cũng là cơ hội sửa đổi để báo chí tiếp tục phát huy và làm tốt vai trò của mình trong thời gian tới.
Ngọc Đức

Gửi bình luận


Mã bảo mật