Nhớ về Thứ trưởng Tài chính Phạm Thị Mai Cương

(TCT online) - Năm 1995, khi tôi thực tập tại Bộ Tài chính, Thứ trưởng Tài chính Phạm Thị Mai Cương đã nghỉ hưu được 2 năm, nhưng tên tuổi của bà vẫn hiện hữu ở số 8 Phan Huy Chú, Hà Nội và thường được nhắc đến nhiều trong những cuộc hội nghị, hội thảo. Không những vậy, khi cần tìm, khảo cứu tư liệu để viết về đề tài tài chính cho luận văn tốt nghiệp khi ra trường, theo gợi ý của nhiều  cán bộ, công chức, viên chức trong ngành, tốt nhất nên tìm gặp bà Mai Cương.
 
 
Tôi lấy làm lạ. Thứ trưởng Mai Cương là người thế nào, bà có vai trò ra sao trong sự nghiệp ngành tài chính và vì sao khi đề cập đến thông tin ngành tài chính bà là người “sâu sắc nhất, tinh tường nhất”?
 
Hà Nội, vào sáng mùa thu kỷ niệm 50 năm Cách mạng tháng Tám rộn ràng trong muôn hồng nghìn tía, trời mưa nhiều hơn thường ngày, thỉnh thoảng có những cơn gió lạnh lùa qua khe áo, lá vàng rụng đầy, tôi đạp xe tìm đến nhà bà. Bà mở cửa tiếp tôi trong sự thân thiện lạ thường, khác xa với những gì chúng tôi dự đoán, dẫu chưa hề báo trước. Pha ấm nước chè xong, Bà mở đầu câu chuyện với tôi về công thức căn bản của nghề báo là 5W và 1H (5W trong tiếng Anh là Who, Where, What, When và Why? H là How). Theo bà, khi đưa một tin nào đến với mọi người, phải có được 6 yếu tố đó, nếu thiếu sẽ khiếm khuyết, không hoàn hảo. Cháu biết đấy: “một nửa thông tin đâu phải là sự thật”. Nói xong bà cười hiền hậu.
 
Trên đường đạp xe về, tôi cứ suy nghĩ mãi, vì sao một thứ trưởng tài chính vốn lo âu nhiều việc cho ngân sách quốc gia, đảm bảo thu đúng, thu đủ và công bằng lại biết được cái công thức chuyên dụng của những người làm báo? Sau này (khoảng tuần sau) khi trò chuyện với GS, TS Tào Hữu Phùng (lúc bấy giờ là Thứ trưởng, kiêm Tổng biên tập Thời báo Tài chính), tôi mới hay trước khi giữ cương vị lãnh đạo ngành tài chính, bà Mai Cương có thời kỳ là phóng viên báo Lao Động. Trước đó, năm 1949, bà được cử đi học lớp viết báo đầu tiên do Tổng bộ Việt Minh tổ chức. Khóa học mang tên “Lớp viết báo Huỳnh Thúc Kháng”.
 
Sau này tôi có nhiều lần gặp bà, nhưng chưa kịp hỏi vì sao bà không tiếp tục làm báo, mà từ tháng 1/1954, khi chiến dịch Điện Biên Phủ ở vào giai đoạn quyết định nhất, bà chuyển sang Bộ Tài chính, cụ thể là Sở thuế Trung ương (tiền thân của Tổng cục Thuế hiện nay).
 
Theo ông Huỳnh Huy Quế, cán bộ lão thành ngành tài chính, năm nay tròn 90 tuổi (được mệnh danh là cây sử của ngành thuế) lý do lúc này, Việt Minh dự báo được khả năng giành thắng lợi trên toàn bộ chiến trường, kể cả lòng chảo Điện Biên, cho nên Trung ương có bước chuẩn bị cho thời hậu chiến. “Vì thế đầu năm 1954 khi chuyển sang ngành thuế và trong tháng 8 cùng năm đến cuối năm 1960 chị Mai Cương làm biên tập viên cho tờ Nội san của Sở thuế Trung ương, một công việc vô cùng quan trọng lúc bấy giờ trong việc tuyên truyền thông tin chính sách thuế của Việt Minh đến công chúng cả nước, đến quốc dân đồng bào” - ông Quế kể. Sau khi hòa bình lập lại, trước sự khó khăn của một nhà nước non trẻ, lại vừa trải qua 9 năm kháng chiến gian khổ, thiếu thốn mọi bề, nhất là thiếu tiền, đặc biệt là ngoại tệ, nên đầu năm 1961 Trung ương điều bà sang làm cán bộ quản lý ngoại tệ.
 
Theo lịch sử ngành tài chính, sau khi thôi làm công tác thông tin, tuyên truyền ngành thuế, bà Mai Cương có 14 năm trực tiếp làm công việc quản lý ngoại tệ (trong đó có 2 năm đi học). Từ cán bộ, rồi phó phòng, trưởng phòng, vụ phó cho đến năm 1975 khi đất nước thống nhất, bà lại chuyển về làm phó vụ trưởng để rồi năm 1982 được bổ nhiệm là Cục trưởng Cục Thuế Công thương (Bộ Tài chính).
 
Hôm nghe tin nguyên Thứ trưởng Mai Cương ốm nặng, một chiều bên cốc bia hơi trên đường Hoàng Cầu, TS Nguyễn Ngọc Tú, nguyên Tổng biên tập Tạp chí Thuế nhớ lại, năm 1982, khi tốt nghiệp trường Đại học tài chính kế toán Hà Nội, tôi về nhận công tác tại Cục Thuế Công thương nghiệp, lúc này bà Phạm Thị Mai Cương là Cục trưởng. Tuổi thơ “cắt cỏ trên đồng, rạ rơm thì ít gió đông thì nhiều”, cho nên những ngày đầu đi làm lớ ngớ lắm, mọi việc như tờ giấy trắng. May có những anh chị lớp trước giúp cho. Một hôm, trong lúc ngồi làm việc, chuông điện thoại réo vang, tôi nhấc ống nghe, đầu dây bên kia một giọng Nam bộ (nhân viên tổng đài Sài Gòn) gọi đến báo đã kết nối cuộc gọi đường dài theo yêu cầu của bà Mai Cương, tôi chạy đến báo tin. Khốn nỗi, ngày đầu do chưa biết cách sử dụng điện thoại nên khi bà nhanh chân đến, thì ống nghe tôi không đặt xuống bàn mà để ở vị trí ban đầu, tức gác máy, vì thế bị ngắt kết nối. Hồi đó, do hệ thống đường truyền còn thô sơ, để đăng ký một cuộc gọi đường dài mất nhiều thời gian, thậm chí mất cả ngày làm việc. Điều lạ là dù mất hàng giờ chờ đợi nhưng bà vẫn điềm tĩnh, chẳng hề có sự trách móc nào, ngược lại ôn tồn hướng dẫn tôi cách sử dụng điện thoại. Nhớ lại, tôi thầm cảm ơn và đặc biệt ấn tượng với sự gần gũi thân thiện của vị lãnh đạo cấp cao.
 
Điều lạ thường thứ hai - theo TS Nguyễn Ngọc Tú là, gần 40 năm gắn bó với ngành thuế (1982-2019), từ cuối năm 1982, khi  làm thứ trưởng Bộ Tài chính cho đến những năm sau này, theo tiêu chuẩn chung lúc bấy giờ, bà được đi xe ôtô LADA 4 chỗ, nhưng không hiểu sao bà chỉ chọn xe NIVA, nhỏ và rẻ tiền hơn. Có lẽ bà muốn tiết kiệm cho ngân sách trong lúc đất nước còn nghèo. Hơn nữa, lái xe của bà là nữ, nguyên là thanh niên xung phong, thuộc đại đội nữ lái xe nhưng năm 1968-1972 trên tuyến đường Trường Sơn - chị Ánh hiện đang nghỉ hưu tại Hà Nội. 
Hôm đám tang nguyên Thứ trưởng Bộ Tài chính Phạm Thị Mai Cương, hoa nhiều vô kể, vòng hoa nối tiếp vòng hoa. Vòng hoa đầu tiên viếng bà là của Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Kim Ngân.
Hồ Phú Hội
 

Gửi bình luận


Mã bảo mật