Đề xuất sửa đổi chính sách thuế trong Luật Đất đai

(TCT Online) - Đó là nội dung nhận được nhiều sự quan tâm của các chuyên gia, nhà khoa học và quản lý tại “Hội thảo khuyến nghị sửa đổi những vấn đề kinh tế trong Luật Đất đai năm 2013” do Đại học Kinh tế quốc dân tổ chức ngày 10/12 tại Hà Nội. 

 

Theo GS TSKH Đặng Hùng Võ, nguyên Thứ trưởng Bộ Tài nguyên và môi trường, ở các nước phát triển, nguồn thu từ thuế đất đai và tài sản gắn liền với đất luôn chiếm 50-90% tổng thu cho ngân sách địa phương. Còn tại Việt Nam, nguồn thu từ đất đai chưa tương xứng với giá trị đất đai trên thị trường.

Theo số liệu của Bộ Tài chính, tổng thu từ đất chỉ chiếm khoảng 10% tổng thu NSNN, khoảng 20% tổng thu ngân sách địa phương. Như vậy, nguồn thu từ thuế và phí liên quan đến đất đai hiện nay là thấp so với thông lệ quốc tế. Ngoài ra, tỷ suất cơ bản của thuế sử dụng đất phi nông nghiệp của Việt Nam cũng chỉ ở mức 0,03%, trong khi các nước là 1-1,5%.

Trong tương lai, tỷ suất thuế thấp như vậy không đảm bảo tính hiệu quả của nguồn thu từ thuế. Hơn nữa, phương pháp thu này không có tác dụng điều tiết nhằm làm giảm các tiêu cực hiện nay như đầu cơ, di dân tự do. Do đó, cần phải đổi mới toàn diện luật thuế sử dụng đất phi nông nghiệp theo hướng nâng dần tỷ suất thuế cơ bản từ mức hiện hành 0,03% lên mức khoảng 1% trên giá trị đất.

Cùng với đó, cần có sắc thuế đánh vào giá trị đất đai tăng thêm không do đầu tư của người sử dụng, dựa trên nguyên tắc tính thuế thu nhập của tổ chức, cá nhân. Ngoài ra, thuế sử dụng đất cần có mức lũy tiến đủ cao để gây tác động tích cực đối với các trường hợp có đất nhưng không đưa vào sử dụng, hoặc sử dụng không hiệu quả. 

Theo PGS TS Nguyễn Đình Thọ, Cục trưởng Cục kinh tế đất (Tổng cục quản lý đất đai), nhằm tránh hoang hóa đất đai, một số nước trên thế giới áp dụng mức thuế suất cao đối với đất không sử dụng.

Luật thuế của Australia quy định, nếu người sở hữu đất thông báo cho nhà nước là không có nhu cầu sử dụng đất thì mức thuế là 5%, con số này tăng lên 20% nếu thông báo cho nhà nước sau khi nhà nước bắt đầu điều tra và sẽ là 90% nếu bị nhà nước phát hiện.

Thực tế tại Việt Nam hiện nay, đối với đất bỏ hoang, không đưa vào sử dụng, nhà nước chỉ can thiệp bằng các biện pháp hành chính như thu hồi đất và xử phạt, mà không sử dụng các công cụ thuế tài chính để xử lý.

Đồng tình với quan điểm này, ông Nguyễn Văn Phụng, Vụ trưởng Vụ Quản lý thuế DN lớn (Tổng cục Thuế) cho rằng, việc xác định nghĩa vụ thuế sử dụng đất nông nghiệp theo hạng đất và định suất thuế trên đơn vị diện tích đất đến nay không còn phù hợp với cơ chế thị trường, bởi thực tế đất nông nghiệp cho dù thuê hay chuyển nhượng đều có giá.

Hiện nay, người có đất nông nghiệp không muốn sản xuất vì hiệu quả thấp, trong khi không ít DN có nhu cầu diện tích lớn để sản xuất quy mô, nhưng không thể thỏa thuận với nông dân. Vì vậy, cần có cơ chế, giải pháp mới để liên kết nông dân và DN theo hướng nông dân có quyền sử dụng đất nông nghiệp được định giá, góp vốn vào DN để sản xuất quy mô lớn.

Ngoài ra, ông Nguyễn Văn Phụng còn cho rằng, cần chuyển dần từ cơ chế thu tiền thuê đất 1 lần sang thu tiền thuê đất hàng năm. Đồng thời, nâng dần mức động viên về thuế sử dụng đất đi cùng với việc xây dựng bản đồ giá đất. 

Đề xuất thêm giải pháp, PGS TS Hoàng Văn Cường, Phó hiệu trưởng Đại học Kinh tế quốc dân cho rằng, cần tính thuế luỹ tiến trên phần chênh lệch tăng lên giữa giá mua và giá bán tuỳ theo khoảng thời gian giữa hai lần giao dịch.

Cụ thể, thời gian giữa hai lần giao dịch càng ngắn thì tỷ suất thuế càng cao để gia tăng nguồn thu cho ngân sách. Với cơ chế thuế này, nhà nước sẽ điều tiết được phần giá trị gia tăng của đất do thay đổi về quy hoạch, điều kiện kinh tế-xã hội và hạ tầng.

Cùng với đó, cần thu thuế sử dụng đất theo sự gia tăng của giá trị đất. Khi số dư nợ tiền thuế vượt quá 50% giá trị đất thì Nhà nước có quyền thu hồi đất theo pháp luật về đất đai. Quy định này không chỉ nhằm mục tiêu điều tiết phần giá trị gia tăng của đất, mà còn buộc những người chiếm giữ đất ở những vị trí có khả năng sinh lời cao phải đưa đất vào phục vụ kinh doanh, hoặc phải chuyển nhượng. Quy định này cùng với những quy định về diện tích đất tối thiểu sẽ khắc phục được tình trạng nhà siêu mỏng hiện nay.

Để những giải pháp trên có tính thực tiễn, theo ông Hoàng Văn Cường, cần bổ sung một mục về thuế đất trong Chương tài chính đất đai khi sửa đổi Luật Đất đai năm 2013, bởi quản lý nhà nước về đất đai theo cơ chế thị trường tất yếu phải sử dụng các công cụ thị trường là giá và thuế. Luật Đất đai hiện hành mới chỉ quy định về giá đất mà chưa có quy định mang tính nguyên tắc về thuế đất. Những quy định này không mẫu thuẫn, chồng chéo hay thay thế các quy định trước, mà là nền tảng pháp lý cho việc ban hành các chính sách mới về thuế sử dụng đất. 

Minh Huệ